چرا می‌خوابیم کتابی است جذاب و متفاوت درباره اهمیت خوابیدن به موقع که خواننده را به تفکر وامی‌دارد و می‌تواند تاثیرات کاربردی بسیاری بر زندگی افراد داشته باشد. نویسنده این کتاب متیو واکر استاد روانپزشکی دانشکده پزشکی هاروارد و استاد علوم اعصاب و روانشناسی دانشکاه برکلی کالیفرنیاست که سال‌ها در زمینه اثرات زیستی و روانی کم خوابیدن بر بدن تحقیق کرده است. مترجم کتاب ناهید ملکی هم به خوبی توانسته منظور نویسنده را به خوانندگان منتقل کند. در ادامه مروری داریم بر این کتاب جذاب و خواندنی و به شما می‌گوییم که چرا باید بخوابیم و کم خوابی چه اثراتی بر بدن انسان‌ها دارد. با ما همراه شوید.

نگاهی کوتاه به کتاب چرا می‌خوابیم؟

متیو واکر در چرا می‌خوابیم به طور کلی به اهمیت خوابیدن و عواقب آن برای بدن اشاره کرده است. او کتاب را با این جمله آغاز می‌کند که فکر می‌کنید هفته گذشته خواب کافی داشته‌اید؟

همه ما اگر به این جمله فکر کنیم احتمالا پاسخ‌مان به این سوال منفی باشد. او معتقد است دو سوم بزرگسالان در کشورهای توسعه‌یافته خواب کافی شبانه ندارند و این بی‌خوابی عواقب بسیار بدی برای بدن دارد.

واکر معتقد است پزشکان می‌توانند برای بهبود حال جسمی و روانی بیماران‌شان، برای آن‌ها خواب تجویز کنند. وی همچنین خواب را یکی از آخرین رازهای بیولوژی می‌داند و معتقد است علم نتوانسته دلایل نیاز به خواب را به خوبی توضیح دهد. او خواب را مسئله بسیار پیچیده‌ای  می‌داند و از آن به عنوان بهترین تلاش مادر طبیعت علیه مرگ صحبت می‌کند.

کتاب چرا می‌خوابیم به سراغ مزایا و معایب داشتن یا نداشتن خواب کافی بر بدن هم می‌رود و شما را به تفکر وامی‌دارد که آیا در طول شبانه‌روز خواب کافی دارید و اگر ندارید برای اصلاح این روند باید چه کنید؟ واکر در این کتاب در خصوص عواقب بی‌خوابی و کم خوابیدن به خوانندگان خود هشدار می‌دهد. بهتر است خواب کافی را جز روتین روزانه در نظر بگیریم.

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب جایی است که به یکی از جذاب‌ترین قلمروهای خواب یعنی رویا قدم می‌گذارد. وی خواب دیدن را درمانی شبانه می‌داند و معتقد است رویاها می‌توانند منبع خلاقیت و ایده‌پردازی در انسان‌ها باشند.

واکر در چرا می‌خوابیم به اختلالات خواب و انواع دلایل بی‌خوابی هم اشاره می‌کند و معتقد است برای درمان بی‌خوابی روش‌های بدون دارو درمانی بهتر و مناسب‌تر محسوب می‌شوند.

هدف نویسنده از نوشتن این کتاب پیوند دوباره انسان‌ها با خواب است. واکر حتی در ابتدای کتاب به خوانندگان خود پیشنهاد می‌کند اگر در خلال خواندن آن احساس خواب‌آلودگی داشتند، بهتر است بخوابند. نویسنده از این مسئله خوشحال هم می‌شود.

بخش اول: چیزی که خواب نامیده می شود.

چگونه باید بفهمیم به اندازه کافی خوابیده‌ایم و چه زمانی وقت بیداری است؟ یکی از عوامل، سیگنال ساعت بیولوژیکی بدن شما است که موجب احساس خستگی و هوشیاری در بدن می‌شود. علاوه بر این عامل دیگری هم در احساس نیاز به خواب موثر است و آن ترشح ماده شیمیایی در مغز است که در شما حس خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند.

نکته جالب درباره ساعات بیولوژیکی بدن شما این است که وابسته به روشنی یا تاریک بودن هوا و عوامل بیرونی نیست. یک ارگانیسم زنده خودش زمان را حفظ می‌کند. تنها ممکن است این ساعت بیولوژیکی درونی خیلی دقیق نباشد و عوامل بیرونی به دقت آن کمک می‌کنند. نور روز دقیق‌ترین سیگنالی است که از بیرون برای ساعت بیولوژیکی ما فرستاده می‌شود.

واکر انسان‌ها را به تیپ صبحگاهی و تیپ شبانگاهی تقسیم می‌کند و عده‌ای را نیز در میانه این دو تیپ قرار می‌دهد. افرادی که در تیپ صبحگاهی قرار دارند از زود بیدار شدن و دیدن طلوع خورشید لذت می‌برند اما دسته دوم بیدار ماندن در شب را دوست دارند و دل‌شان نمی‌خواهد صبح زود از خواب بیدار شوند.

ژنتیک مهم‌ترین عاملی است که مشخص می‌کند تیپ صبحگاهی یا شبانگاهی دارید. ساعات کاری و در کل جامعه بیشتر به نفع تیپ‌های صبحگاهی است. ضمن اینکه افراد داری تیپ شبانگاهی معمولا هم خواب کافی ندارند و به همین دلیل روز بعد هم با فشار بیشتری در انجام فعالیت‌های روزانه خود مواجه هستند.

واکر در این بخش یک سوال مهم هم مطرح می‌کند و آن این است که از کجا باید بفهمیم که به صورت معمول خواب کافی داریم یا خیر؟ وی دو سوال ساده را مطرح می‌کند که اگر به آن‌ها پاسخ دهید، جواب سوال اصلی را هم می‌فهمید.

سوال اول این است که آیا صبح وقتی از خواب بیدار شده‌اید، ساعت ده یا یازده دوباره می‌توانید بخوابید؟ اگر جواب‌تان به این سوال مثبت باشد احتمالا خواب کافی نداشته‌اید. سوال دیگر این است که آیا می‌توانید قبل از ظهر بدون خوردن کافئین عملکرد مناسبی داشته باشید؟ این بار اگر جوابتان منفی است باید مشکل کمبود خواب‌تان را حل کنید.

وی ضمن اشاره به چرخه خواب در این بخش، یک سوال جالب هم در کتاب خود مطرح می‌کند. زندگی خوابیدن را کی شروع کرد؟ واکر می‌گوید هر گونه جانوری که تا امروز روی آن مطالعه شده است می‌خوابد از ماهی‌ها تا حشرات و پرندگان و پستانداران همه و همه می‌خوابند. این حتی شامل دایناسورها هم می‌شود.

واکر در چرا می‌خوابیم می‌گوید خواب مبدا باستانی دارد و با ابتدایی‌ترین شکل‌های زندگی در این سیاره ظاهر شده است. وی خواب را وجه اشتراک همه موجودات می‌داند اما معتقد است تفاوت‌هایی هم در این زمینه وجود دارد.

بخش دوم: چرا باید خوابید؟

بخش دوم کتاب چرا می‌خوابیم به مزایا و معایب خوابیدن برای بدن اشاره می‌کند در ادامه برخی از این مزایا و معایب را که واکر در جای جای کتاب به آن‌ها اشاره کرده است، بیان می‌کنیم. همچنان با ما همراه باشید.

مزایای خواب خوب برای بدن

  • بهبود عملکردهایی چون یادگیری، حفظ کردن، تصمیم‌گیری و …
  • افزایش سلامت ذهنی و روانی
  • تجدید قوای سیستم ایمنی بدن
  • تنظیم اشتها و کمک به داشتن رژیم غذایی مناسب و متعادل
  • سلامت سیستم قلبی و عروقی
  • تقویت حافظه و افزایش قدرت خلاقیت
  • احساس شادی بیشتر در زندگی

واکر معتقد است اگر همه این مزایا در یک دارو وجود داشت همه برای کمترین دوز آن مبالغ بالایی پرداخت می‌کردند. همه این ها مزایای داشتن خواب شبانه کافی است و نیاز به هیچ هزینه‌ای هم ندارد ولی ما این نسخه رایگان را خیلی اوقات انجام نمی‌دهیم. اتفاقی که پیامدهای وحشتناکی برای بدن ما دارد. در ادامه به عواقب نداشتن خواب شبانه کافی بر سلامت جسمی و روانی انسان‌ها اشاره می‌کنیم.

عواقب و عوارض بی خوابی بر بدن

  • آسیب به سیستم ایمنی بدن
  • افزایش خطر ابتلا به سرطان
  • افزایش احتمال ابتلا به آلزایمر و زوال عقل
  • افزایش احتمال مبتلا شدن به دیابت
  • تشدید اوضاع نامساعد روانی
  • اختلال در رژیم غذایی

بخش سوم: چگونه و چرا رویا می‌بینیم؟

واکر در این کتاب می‌گوید ما در تمام مراحل خواب ممکن است رویا ببینیم. وی رویا را تجربه‌های عجیب و غریب، عاطفی، متحرک و توهم‌زا و با داستان غنی تعریف می‌کند و معتقد است آن‌ها بیشتر از مرحله REM خواب ناشی می‌شوند.

وی معتقد است روش‌های علمی، نظریه زیگموند فروید در زمینه رویا که آن‌ها را تحقق آرزوها می‌دانست، تضعیف کرده‌اند. امروزه و با کمک روش‌های علمی دید واضح تری از خواب REM داریم و تئوری‌های علمی و منطقی قابل تاملی در خصوص خواب دیدن و رویا مطرح شده‌اند.

یکی دیگر از سوالات کتاب این است که رویاها از کجا می‌آیند؟ در مصر باستان معتقد بودند رویاها از طرف خدایان فرستاده می‌شوند ارسطو اما ریشه رویاها را در اتفاقات بیداری می‌دانست.  واکر نقش زیادی برای فروید در نظریات مربوط به خواب دیدن و رویا قائل می‌شود. وی معتقد است فروید رویا را از مالکیت موجودات آسمانی و مکان نامعلوم آن‌ها در روح خارج کرد و در کتاب تعبیر خواب تاکید کرد که رویا بی‌شک در مغز قرار دارد.

واکر اما این نظر فروید را که رویاها از آرزوهای ناخوداگاه انسان‌ها سرچشمه می‌گیرند را کاملا رد می‌کند، او معتقد است علم هرگز نتوانست اشتباه فروید در این زمینه را ثابت کند اما هیچگاه هم درستی نظریه او اثبات نشده است اما با پیشرفت علم عصب‌شناسی امروزه اطلاعات بسیار زیادی درباره حقیقت ارگانیک منبع رویاها در اختیار داریم.

روش‌های اسکن مغز اولین اطلاعات را در این خصوص به انسان‌ها ارائه داده‌اند. برای نمونه برای وجود عناصری از تجربیات اخیر فرد در رویا، روش‌های جدید از فعال بودن نواحی حافظه مانند هیپوکامپ در هنگام خواب REM حکایت می‌کنند.

چرا می‌خوابیم علاوه بر چرایی خواب دیدن و رویا به معنی و محتوای آن‌ها هم می‌پردازد و این سوال را هم مطرح می‌کند که آیا رویاها عملکردی هم دارند؟ واکر در چرا می‌خوابیم رویا را درمانی شبانه، مرهمی تسکین دهنده و ایجاد کننده خلاقیت می‌داند.

بخش چهارم: از قرص های خواب تا تحول اجتماعی

این کتاب پیامدهای بی‌خوابی را بسیار نگران کننده و حیرت‌آور می‌داند. تاکنون موارد زیادی از اختلالات خواب شناسایی شده‌اند، واکر در چرا می‌خوابیم بر خوابگردی، بیماری بی‌خوابی، حمله خواب و … تمرکز می‌کند و کمی هم راجع به این اختلالات با خوانندگانش صحبت کرده است.

خوابگردی که مواردی مانند راه رفتن در خواب، صحبت کردن در خواب، حتی تایپ کردن در خواب و … را شامل می‌شود. این اتفاقات در عمیق‌ترین مرحله بدون رویا در خواب یعنی مرحله NREM اتفاق می‌افتند. معمولا هم افرادی که خواب‌گردی می‌کنند، هیچ ایده‌ای از آن چه در زمان خواب‌گردی در ذهن‌شان می‌گذشته است ندارند. هیچ رویا و تجربه ذهنی وجود ندارد.

وی معتقد است بیشتر اوقات این بیماری بی‌ضرر است، مگر گاهی اوقات که ممکن است خواب‌گردی در بزرگسالان منجر به رفتارهای افراطی‌تر شود.

بیماری بی‌خوابی هم یکی دیگر از اختلالاتی است که واکر آن را به تفصیل در این کتاب مورد بررسی قر ار می‌دهد. وی بی‌خوابی را شایع ترین اختلال خواب می‌داند و می‌گوید بسیاری افراد به این اختلال دچار هستند.

واکر تاکید می‌کند که محرومیت از خواب، بی‌خوابی نیست یعنی زمانی که ما توانایی خوابیدن داریم اما وقت کافی برای آن را نداشته باشیم. اختلال بی‌خوابی دقیقا برعکس این حالت است یعنی زمانی که شخص فرصت کافی برای خوابیدن داشته باشد اما توانایی کافی برای تولید خواب را ندارد.

این بیماری به دو نوع تقسیم می‌شود؛ در حالت اول فرد به سختی می‌خوابد و در حالت دوم مشکل در نگه داشتن خواب است.

نتیجه گیری: خوابیدن یا نخوابیدن

واکر در پایان کتاب جذاب چرا می‌خوابیم، می‌گوید انسان‌ها در فاصله صد سال نیاز ضروری‌شان به خوابیدن کافی را رها کرده‌اند. وی عواقب نابودی خواب کافی در کشورهای صنعتی را فاجعه‌بار می‌داند و معتقد است این مسئله بر همه وجوه زندگی انسان‌ها اعم از سلامتی، امید به زندگی، آموزش فرزندان و … تاثیر می‌گذارد.

واکر تاکید می‌کند برای رهایی از پیامدهای زیان‌بار نداشتن خواب کافی باید تغییرات اساسی در درک شخصی، فرهنگی، شغلی و اجتماعی ما از خواب ایجاد شود. او معتقد است ما باید حق خودمان را برای داشتن خواب شبانه کامل پس بگیریم.

 

سخن آخر

چرا می‌خوابیم کتابی است جذاب از متیو واکر که انسان‌ها را متوجه پیامدهای نداشتن خواب کافی شبانه در جوامع صنعتی می‌کند و معتقد است خوب نخوابیدن عواقب و پیامدهای وحشتناکی بر بدن انسان‌ها دارد.

در نقطه مقابل، این کتاب خواب را تجویزی می‌داند که پزشکان می‌توانند برای برخی بیماران خود انجام دهند و آن را در ارتباط کامل با سلامت جسمی و روانی انسان‌ها می‌داند. چرا می‌خوابیم از فواید رویاها و چرایی آن‌ها هم صحبت می‌کند. واکر در این کتاب به برخی اختلالات خواب مانند بیماری بی‌خوابی، حملات خواب و … هم اشاره کرده است و در نهایت تاکید می‌کند که باید با انجام تغییرات اساسی خواب شبانه کافی داشته باشیم.