آیا تا به حال برای حل تعارضات و مشکلات و یافتن راه‌حل واحد، از تکنیک‌ طوفان فکری استفاده کرده‌اید؟ آیا شناختی نسبت به آن دارید؟

دهه‌هاست که از طوفان فکری به منظور یک بستر برای ارائه ایده‌های جاری و راه‌حل‌های احتمالی برای یک موضوع یا مسأله استفاده می‌شود. در بارش فکری افراد با استفاده از خلاقیت و تجربیاتی که دارند، پیرامون مسئله‌ای که مطرح شده است، ایده‌های جالبی را مطرح می‌کنند که به کوهی از ایده‌ها و راه‌حل ها برمی‌خوریم. از طوفان مغزی در مدیریت می‌توان برای حل مسائل سازمان با مشارکت کارکنان از آن استفاده کرد. بیشتر در این مقاله قصد داریم به فرآیند طوفان فکری و چهارچوب‌های استفاده از آن بپردازیم. با ما همراه باشید.

طوفان فکری چیست؟

اولین کسی که تکنیک طوفان فکری را بیان کرد و از آن بهره برد، الکس آزبورن (Alex Osborn) مدیر تبلیغاتی آمریکایی بود. از آن به بعد تمام اندیشمندان و محققان روز به روز تکنیک طوفان ذهنی را استفاده کرده و دستخوش تغییراتی کردند که تا به امروز به بهترین حالت خود رسیده است. در فرآیند طوفان فکری افراد به شکل راحت و خودمانی در محیط کار یا هر محیط دیگری به صورت دورهمی گردهم می‌آیند و با ارائه راه‌حل‌هایی که به ذهنشان می‌رسد سعی در حل مسأله دارند. این راه‌حل‌ها و پیشنهادها بدون هیچ فیلتری از جانب افراد حاضر در جلسه ارائه می‌شود و الزامی در دقیق بودن ایده‌ها نیست. روند کار به این شکل است که با ارائه ایده‌ها ممکن است جرقه ایده‌ی بعدی توسط فرد دیگر زده شود و به همین ترتیب بهترین ایده‌ها از دل این جلسه کشف شوند.

به همین منظور در جلسه طوفان فکری به هیچ عنوان نباید از یک ایده استقبال کرد یا برای تحلیل و ارزیابی آن وقت گذاشت. ماهیت این جلسات فقط و فقط به بیان ایده‌ها و راهکارها مربوط می‌شود و افراد حاضر در جلسه به هیچ عنوان به ارزیابی ایده‌ها نمی‌پردازند. در این جلسات ایده‌ها وابستگی زیادی به خلاقیت فکری حضار دارد و با تکیه بر همین امر، ایده‌ها شروع به فوران می‌کنند. افرادی که در جلسه طوفان فکری شرکت می‌کنند باید تا انتهای جلسه به منظور تحلیل و ارزیابی ایده‌ها صبر داشته باشند.

دلیل استفاده از طوفان فکری چیست؟

یکسری مسئله‌ها و اموری هستند که در یک سازمان و یا محیط کار نیاز به رسیدگی یا همفکری به منظور تسهیل شرایط دارند. در این میان راه‌های متفاوتی به این منظور وجود دارد اما ممکن است که ایده‌ها نصفه نیمه بیان شوند یا کسی جرئت ابراز یا بیان راهکارها و ایده‌هایش را نداشته باشد. با برگزاری جلسه طوفان فکری تمامی ایده‌ها به شکل خام و بدون هیچ سانسوری توسط تمام حضار درمیان گذاشته شده و در نهایت با جمع‌بندی نهایی به تحلیل و ارزیابی آن‌ها می‌پردازند و به چند راهکار واحد دست پیدا می‌کنند.

زمانی که برای حل یک موضوع از تکنیک طوفان مغزی در مدیریت استفاده می‌شود، به نوعی از خلاقیت فکری تمام افراد حاضر در جلسه می‌توان بهره برد و با این روش غنای ایده‌ها بسیار بالا می‌رود و در نهایت ایده‌های عالی به ثمر نشته و راه‌حل‌های بهتری از دل جلسه کشف می‌شوند. ماهیت طوفان فکری به این شکل است که اعضای حاضر در آن نسبت به ایده‌های مطرح شده نظرات خود را مطرح می‌کنند و در نهایت به تصمیمات جامع‌تر نزدیک می‌شوند. یک قسمت جالب از خروجی‌های طوفان فکری این است که افراد به منظور حل مسأله از راه‌حل‌های نهایی به بهترین شکل استفاده می‌کنند و تمام تلاش خود را به کار می‌گیرند تا کار به نتیجه برسد. حتی در این روش می‌توان به افراد کمک کرد که تا حدودی خلاقیت‌های از دست رفته خودرا دوباره بازیابی کنند.

طوفان فکری انفرادی چیست؟

طی تجربیات و آزمایش‌های متعددی که انجام شده، مشخص شده است که کارایی طوفان فکری برای حل یک مسأله خیلی بیشتر از گروه‌های معمولی و تحلیل و ارزیابی موثر است. در همین راستا تحقیقات مختلف نشان داده است که طوفان فکری انفرادی نیز از پتانسیل بالایی برای حل مسأله دارد.

شاید دلیل این امر این باشد که در اکثر گروه‌ها قوانین تکنیک طوفان فکری جدی گرفته نشده و زیرپا گذاشته می‌شود. یکی دیگر از دغدغه‌های مهم در این گروه‌ها این است که افراد به ایده‌های سایر حاضرین بسیار فکر می‌کنند و خودشان هیچ ایده‌ای را به زبان نمی‌آورند و یا به هر شکلی ایده‌هاشان بلوک شده و توانایی صحبت را ندارند که در اصطلاح گفته می‌شود که انسداد رخ داده است.

زمانی که شما به تنهایی مشغول فرآیند بارش فکری هستید دیگر نیازی به شنیدن ایده دیگران ندارید. در این حالت این امکان برای شما محیا شده که آزادانه‌تر فکر کنید و به ایده‌های داخل مغزتان رسیدگی کنید. ممکن است از ترس یا هر عامل دیگری توانایی بیان ایده خود در جمع را نداشته باشید اما وقتی تنها هستید بیشتر در مورد آن ایده فکر می‌کنید و می‌توانید به آن بال و پر بدهید. البته این موضوع را درنظر داشته باشید که تکنیک طوفان فکری انفرادی به اندازه طوفان فکری گروهی ممکن است پاسخ‌گوی حل مسأله نباشد چرا که شما از غنای ایده‌های جمع محروم هستید.

طوفان فکری گروهی چیست؟

در این روش شما می‌توانید از قوه تخیل و خلاقیت‌های فکری اعضای حاضر در جلسه بهره برده و به ایده‌های بهتری دست پیدا کنید. زمانی که یک شخص در جلسه دیگر ایده‌ای به ذهنش نمی‌رسد ممکن است بیان ایده‌های شخص دیگر کمک کند که جرقه‌های ایده‌های جدیدتر در ذهن شخص زده شود و مجدد ایده‌های نو را مطرح نماید. یکی از مزایای طوفان فکری گروهی این است که تک تک اعضا فکر می‌کنند که نقشی مهم در حل مسأله پیش‌رو دارند و همین باور منجر می‌شود که کارها به بهترین شکل ممکن مدیریت شوند. بیان تمامی ایده‌ها بدون سانسور در این جلسات به نوعی برای حاضرین یک نوع تفریح هم به حساب می‌آید که باعث به وجد آمدن آن‌ها نیز می‌شود.

پیشنهاد می‌کنیم که حاضرین در جلسات طوفان فکری از متخصصان بخش‌های مختلف باشند که تجربه‌های گوناگون و خلاقیت‌های آن‌ها منجر به بروز ایده‌های نو و جدیدتر شود. با این چهارچوب شرایطی ایجاد می‌شود که همگی با ایده‌های جالب دیگران روبه‌رو شده و جرقه خلاقیت‌های فکری جدید زده می‌شود. با اینکار صمیمیت بین اعضای گروه بیشتر شده و روابط کاری آن‌ها پیشرفت می‌کند.

نکات مهم برای بالابردن کیفیت طوفان فکری

اگر شما در جلسات طوفان فکری به ایده‌های جالب و کار راه بنداز نمی‌رسید و ایده‌ها نسبت به واقعیت امر بسیار فانتزی و دست نیافتنی هستند، پیشنهاد می‌کنیم به نکات و تکنیک‌های جانبی زیر نیز دقت کنید و در خلال جلسات بارش فکری از آن‌ها استفاده کنید:

  • تکنیک نردبان: در این روش معمولا مرسوم است که افراد به نوبت به بحث اضافه شده و با این روش مشارکت اعضا به حداکثر می‌رسد.
  • تکنیک ذهن‌نویسی: یک تکنیک نوشتاری محسوب می‌شود که در خلال آن تمامی اعضا تشویق می‌شوند که ایده‌های خود را یادداشت نمایند.
  • طوفان فکری معکوس: از این تکنیک برای بهبود محصول با خدماتی که ارائه می‌شوند استفاده می‌شود.
  • ستاره افشانی: کمک می‌کند تا برای سنجش یک طرح پیشنهادی، سؤال‌های لازم را استخراج کنید.
  • طوفان فکری چرخشی: برای این که ایده سایر اعضا تحت تاثیر بقیه شرکت‌کنندگان نباشد، از این روش استفاده می‌شود.
  • طوفان نقش‌ها: در این تکنیک افراد تشویق می‌شوند که نقش سایر اعضا را بازی کرده و با این روش کمتر بازداری کرده و مجبور به شرکت در جلسه خواهند شد.

سخن آخر

همان‌طور که می‌دانید بروز مسأله و مشکلات در خلال امور یک سازمان و یا محیط کار یک امر طبیعی است و به منظور حل مسأله و استفاده حداکثری از نظرات افراد و متخصصان این حوزه تکنیک‌ها و روش‌های متفاوتی وجود دارد که در این میان تکنیک طوفان فکری بهترین گزینه ممکن برای پیشبرد مسائل و موضوع‌های جاری به شمار می‌آید. در این مقاله به کرار به اهمیت تکنیک طوفان فکری اشاره کردیم و به انواع انفرادی و گروهی آن پرداختیم. امیدواریم با استفاده از این نکات و تکنیک‌های مطرح شده در حوزه حل مسئله، یک گام به موفقیت و کسب نتایج دلخواه خود نزدیک‌تر شده باشید.