سرمایه‌گذاری در هر بازار و تعیین یک استراتژی حرفه‌ای، علاوه بر اصل سرمایه؛ نیازمند آمار، ارقام و شاخص‌هایی است که آن بازار یا بستر سرمایه‌گذاری در اختیار سرمایه‌دار قرار می‌دهد. شاخص بورس یکی از همان آمار و ارقام‌هایی است که با انواع مختلف خود، وضعیت جزئی و کلیِ بازار بورس را در قالب‌های متنوع به سرمایه‌دار نشان می‌دهد. در این مقاله قصد بر این است به زبانی کاملاً ساده شاخص‌های بورس را مورد بررسی قرار دادن و آموزه‌هایی که به دردمان می‌خورد را به‌صورت یک نتیجه بدست بیآوریم. اگر شما یک سرمایه‌گذار حرفه‌ای هستید یا می‌خواهید حرفه‌ای تر باشید، به جای درستی آمده اید.

شاخص بورس چیست؟

برای فهم اینکه شاخص بورس چیست، بهتر است ابتدا از معنی کلمه‌ی آن شروع کنیم، «شاخص» در حقیقت به معنای رقمی است که در یک بازه‌ی زمانی به‌عنوان سود یا ضرر میانگین چند مشترک تعیین می‌شود. این مساله در بورس نیز همین معنی را می‌دهد.

برای درک بهتر این شاخص بیایید ماجرای آقای A را که مثال خوبی برای یادگیری آن است، مرور کنیم؛

آقای A همین چند وقت پیش بدون این‌که اطلاعی از چیزی به نام شاخص داشته باشد، چند‌ سهم کوچک از شرکت‌‌های مختلغی خرید، حد ضرر خود را که قبلاً راجع به آن تحقیق کرده بود تعیین کرد و منتظر ماند تا سود کند، وی با اطلاعاتی که از خواندن مطالب این سایت به‌دست آورده است‌ می‌گوید؛

”شاخص بورس یه‌جور اعداده که در قالب نمودار در انواع مختلف مثل؛ شاخص کل، شاخص شرکت‌های برتر و.. ارائه می‌شه و هر کدوم کاربرد خاص خودشون رو دارند که می‌تونن به تصمیم‌گیری شما در جهت خرید یا فروش سهام‌ها کمک خیلی خوبی کنند.“

او نتایج خوبی از اطلاعات ارائه می‌دهد که بعد‌ها نیز صحبت‌هایش را برای‌تان می‌آوریم.

انواع شاخص‌های بازار بورس

مواردی که در این مقاله به‌ آن‌ها اشاره می‌کنیم طبیعتاً مربوط به بورس تهران یا همان بورس ایران می‌شوند.

شاخص بورس چیست

به‌طور‌ کلی در بازار بورس ایران ما تعدادی زیادی شاخص اصلی و‌ فرعی مختلف داریم که هر کدام طبق دسته‌بندی خود وضعیت مجموعه‌ای از شرکت‌ها را نشان می‌دهند که از مهم‌ترین‌شان در زیر لیست می‌کنیم.

۱. شاخص کل قیمت بورس

همان‌طور که می‌دانید شرکت‌های زیادی در بورس هستند که سهام‌شان روزانه مبادله شده و نسبت به قوانین متعدد مثل «عرضه و تقاضا» دچار نوسان مثبت یا منفی می‌شوند.

شاخص کل قیمت می‌آید و از یک تاریخ خاص تا حال را به‌عنوان بازه‌ی زمانی مشخص می‌کند تا میانگین رشد و‌ نزول کل شرکت‌ها را بدست آورده و در قالب یک‌ نمودار رسم کند. آقای A می‌گوید؛

”عملاً شاخص کل مربوط به کل شرکت‌ها هست و یک ‌میانگین از سود و‌ ضرر کل شرکت‌هاست. یعنی ممکنه با رشد چند شرکت بزرگ و ضرر تعداد زیادی شرکت کوچک بازهم میانگین شاخص مثبت باشه و بلعکس. بنابراین این به تعداد سهام‌های شما بستگی داره که اگه در شرکت‌ها زیادی سهام‌دار باشید این شاخص بیشتر به سود و ضرر شما نزدیک‌تره و اگر هم فقط چند سهم در شرکت‌های خاصی داشته باشید شاخص کل چندان تاثیری روی سود یا ضرر شما نداره.“

با این وجود، مزیت شاخص کل را می‌توان به تحلیل کلیِ بازار بورس نسبت داد که می‌تواند یک‌ دیدگاه کلی در این زمینه به ما بدهد.

۲. شاخص کل هم وزن

همان‌طور که از نامش پیداست، یک شاخص کلی است اما شرکت‌ها را از نظر اندازه یک‌سان یا هم وزن می‌کند و فقط با تعداد وزن محاسبه را انجام می‌دهد، سپس میانگین را نشان می‌دهد که کمی موضوع را دقیق‌تر می‌کند.

دقیق بودن مسعله در این است که سود شرکت‌های بزرگ را فقط مرجع رشد شاخص قرار نمی‌دهد. به همین دلیل است که گاهی شاخص کل در صعود است اما شاخص هم‌وزن منفی یا نزولی می‌باشد.

۳. شاخص بازدهی نقدی

این شاخص فقط بازدهیِ سود تعیین شده از سوی مجامع بورسی را که به «سود نقدی» معروف است، محاسبه می‌کند و از این سو بازدهی ناشی از کلیه سودهای پرداختی توسط شرکت‌های پذیرش شده در بورس را محاسبه می‌کند. نکته مهم آن‌که وقتی این شاخص افت نماید به این معنی است که در آن مجامع سود کمتری به سهام‌داران پرداخت می‌گردد و در این حالات نمی‌بایست چندان به انتظار کسب سود نقدی بالایی باشیم و می‌بایست انتظارات، اهداف و یا استراتژی معامله‌گری خود را تغییر دهیم.

۴. شاخص قیمت

شاخص قیمت و بازده نقدی نشان‌دهنده‌ی بازدهی کل بازار بورس اوراق بهادار تهران است. همان‌طور‌که مطلع هستید سود حاصل از سرمایه‌گذاری در بازار بورس از دو بخش به سهام‌داران تامین می‌شود؛ که اول سود نقدی تعیین شده از مجامع بورسی است و دوم سود ناشی از افزایش قیمت سهام است که با توجه به قوانین عرضه و تقاضا یا موارد دیگر تغییر می‌کند.

این شاخص‌ هر دو سوی سود را در خود نمایش می‌دهد. این اصل به شاخص نیز TEDPIX معروف است.

۵. شاخص صنعت

وقتی سهامی خریداری می‌کنیم، آن سهام مطمعناً متلق به شرکتی است که در زمینه‌ی خاصی فعالیت می‌کند، به دلیل فراوانی شرکت در عرصه‌ی صنعت، شاخصی نیز در این زمینه ابداع شده است تا سهام‌دارانی که در این مبحث فعالیت می‌کنند با روند کلی آن بخش آشنا شوند.

هویت و ماهیت شرکت‌های صنعتی وابسته به تولید است، از تولید فولاد گرفته تا کالا‌های خوراکی، همه و همه در دسته‌ی صنعت قرار می‌گیرند که جالب است بدانید ۶۰ درصد از کل بازار بورس در دست شرکت‌های صنعی قرار دارد. در صورتی که در این زمره سهامی دارید، این شاخص می‌تواند دیدگاهی کلی از وضعیت این بازار را به شما نشان دهد.

آقای A نیز در این زمینه توصیه‌ای دارد که بهتر است بشنویم؛

”راستش درسته که شاخص صنعت فقط در همین زمینه نموداری در اختیار قرار می‌ده اما پایه مبنای اون مثل شاخص کل هست و میزان سود و ضرر کلی همه‌ی شرکت‌ها رو محاسبه می‌کنه که بهتره این رو‌ بدونیم“

۶. شاخص مالی

اگر در بورس به موسسات مالی، مشاوره‌ای و شرکت‌های تامین سرمایه برخورد کرده باشید، می‌دانید که در دسته‌ی مالی قرا می‌گیرند که برخلاف بزرگی ارزش، تعداد زیادی ندارند.

در صورتی که سهامی در این زمینه دارید خوب است بدانید که شاخصی با همین نام ابداع شده است که وضعیت کلی این بازار را در اختیارتان قرار می‌دهد تا بدانید چه وقتی وارد بازار شده و چه زمانی از آن خارج‌ شوید.

۷. شاخص سهام شناور

زمانی که یک‌ شرکت راه اندازی می‌شود، درصد زیادی از سهام آن در اختیار شخص حقیقی یا حقوقی که سهام‌دار اصلی آن است قرار دارد که مطمعناً نیز فروش نمی‌رود. اما درصدی از سهام آن شرکت برای فروش به بخش‌های زیادی تقسیم‌ می‌شود که با داشتن بخشی از آن، شخص نمی‌تواند کنترلی بر تصمیمات شرکت داشته باشد، چرا که نسبت به سهام‌دار اصلی، سهم کوچکی دارد. به همین درصد‌های کوچک سهم که قابل خرید و فروش هستند و با داشتن آن نمی‌توان کنترل یا نفوذی بر شرکت داشت، سهام‌شناور می‌گویند که بسته به نیاز خریداران و عرضه از سوی شرکت، دست‌خوش تغییرات خاصی می‌شود.

شاخص سهام شناور، میزان افت یا نزول همه‌ی سهام‌ شناور شرکت‌ها را محاسبه کرده و در قالب اعداد یا نمودار‌هایی در اختیار افراد قرار می‌دهد تا دیدگاهی در همین‌ رابطه داشته باشند.

۸. شاخص پنجاه شرکت برتر و ۳۰ شرکت بزرگ

سازمان و سایت بورس اوراق بهادار، حدود هر سه ماه یک‌بار فهرستی از ۵۰ شرکت برترِ بازار بورس تهران را که بیش‌ترین پتانسیل نقد شوندگی یا همان خرید و فروش را دارند ارائه می‌نماید.

لازم به ذکر است این شاخص به شما کمک ‌می‌کند تا هنگام خرید سهام و تعیین حد ضرر بتوانید استراتژیِ تمیز‌تری بچینید، زیرا شرکتی که نقدشوندگی بالاتری داشته باشد به‌راستی نوسانات بیشتری تجربه می‌کند و صد البته هنگام رسیدن به حد ضرر تعیین شده، سریع‌تر به فروش می‌رود تا سهامی که به‌کل فاقد نقد شوندگی است مثل شرکت‌های خرید و فروش ماشین‌های کلاسیک.

در رابطه با شاخص شرکت‌های بزرگ‌ نیز همین منوال برقرار است. آقای A می‌گوید؛

”توی بازار بورس تهران یا ایران خودمون، به شرکت‌هایی که ارزش روز بیشتری داشته باشند، شرکت بزرگ می‌گن که در واقع رابطه مستقیمی هم به شاخص نقدشوندگی دارند چون مسلماً هر شرکتی که نقد شوندگیش بیشتر باشه تقاضاش هم بیشتره و تقاضای بیشتر نقدشوندگی بیشتر رو نشون می‌ده سازمان بورس اوراق بهادار میاد با فرمول:

قیمت پایانی سهام × تعداد کل سهام شرکت = ارزش روز یک شرکت

ارزش روز شرکت رو ‌مقایسه می‌کنه و ۳۰ عدد از بزرگ‌ترین‌ها رو لیست می‌کنه در قالب شاخص بزرگ‌ترین شرکت.“

دیگر شاخص‌ها

مطمعناً شاخص‌های دیگری مثل «شاخص بازار اول» و « بازار دوم» هم داریم که در رده فرعی قرار می‌گیرند. برای مثال شاخصی‌هایی که ذکر کردیم، می‌گویند؛ شرکت‌های عضو بورس اوراق بهادار تهران به دو گروه عمده تقسیم می‌شوند و این گروه‌ها هر یک بازار سهام خاصی را تشکیل می‌دهند. معیار تمایز شرکت‌های بورسی معمولا به اندازه‌ی سرمایه، تعداد سهام‌داران، وضعیت سودآوری، تعداد سهامی که توسط سهام‌داران حقیقی در بازار خرید و فروش می‌شود و … است. این تفکیک در بازار نمایان‌گر بازار شرکت‌های بزرگ و بازار شرکت‌های کوچک است. شرکتی‌هایی که از لحاظ معیارهای گفته شده در شرایط بهتری نسبت به دیگران قرار داشته باشند، در بازار اول و دیگر شرکت‌های بورسی در بازار دوم قرار می‌گیرند.

سخن آخر

از مطالعه شما سپاس‌گذاریم، در این مطلب سعی کردیم تمامی مواردی که به شاخص‌های بورس ایران مربوط می‌شد را بررسی کرده و در اختیارتان قرار دهیم. در نظر داشته باشید هر شاخص نسبت به زمینه‌ای که در آن فعالیت می‌کند، تنها برای بدست آوردن اطلاعات و آمار به‌کار می‌رود و نمی‌بایست با توجه به آن‌ها سطحی رفتار کنیم. بهتر است با اطلاعاتی که از این نمودار‌ها بدست می‌آوریم، تحلیل و پردازش‌هایی انجام داده و بعد از مقایسه‌گری اقدام‌ تصمیم‌گیری حساب‌شده کنیم.

برای مطالعه بیشتر و کسب موفقیت در این بازار به شما پیشنهاد می‌کنیم 5کتابی که در مقاله “مطالعه 5 کتاب بورسی که برای موفقیت در بازار بورس به ما کمک می‌کنند.” معرفی کردیم را مطالعه کنید.