از کتاب «موهبت کامل نبودن» می‌توان به عنوان یکی از بهترین کتب در زمینه خودشناسی نام برد که به صورت تخصصی به موضوع کمال‌گرایی افراطی افراد و جنبه‌های منفی آن می‌پردازد. این کتاب در کنار محتوای کاربردی (خصوصا در جوامع امروز)، از لحنی ساده و روان برخوردار است که باعث شده محبوبیتی دوچندان پیدا کند؛ به طوری که همواره در لیست پرفروش‌های نیویورک‌تایمز قرار دارد.

در ادامه این مقاله قصد داریم به معرفی برنی براون (نویسنده کتاب)، موضوع و خلاصه کتاب موهبت کامل نبودن بپردازیم.  

برنی براون کیست؟

برنی براون (Casandra Brené Brown) یکی از شناخته‌شده‌ترین پژوهشگران حوزه خودشناسی است که علاوه بر تدریس در دانشگاه هوستون، به نوشتن مقاله و کتاب در اینباره نیز می‌پردازد. سخنرانی‌ها و سمینارهایی که توسط این پژوشگر برگزار می‌شود همواره مورد استقبال قرار می‌گیرد و ویدئو «قدرت آسیب‌پذیری» براون که در تدتاک منتشر شد جزو 5 ویدئو پربازدید جهان شناخته می‌شود.

براون در کتاب‌های خود به موضوعاتی چون همدلی، شرم، شجاعت، پذیرش خود و دیگران می‌پردازد؛ و همواره بر این موضوع تاکید می‌کند که ما زمانی می‌توانیم روی ذهن، روان و شخصیت خود کار کنیم که آن را پذیرفته باشیم. تغییری که از سر شرم باشد تنها ظاهرسازی است و  موجب افسردگی می‌شود!

برنی براون سعی می‌کند در کتاب‌های خود موضوع پذیرش را بگنجاند و به ما می‌آموزد که چطور با خود و دیگران مهربان‌تر باشیم؛ بپذیریم که هیچ فردی کامل نیست و در کنار آن راهکارهایی هم برای قبول فردیت افراد و هم برای رشد شخصیت ارائه می‌دهد. راهکاری‌های عاری از شعار، کاربردی، ملموس و قابل درک برای همه ؛ که اتفاقا همین موضوع سبب محبوبیت براون و کتاب‌هایش شده است.

لیست پنج کتاب برنی براون که همگی جزو پرفروش‌های نیویورک تایمز هستند و به زبان فارسی ترجمه شده‌اند، به شرح زیر است:

  • موهبت کامل نبودن (زندگی با تمام وجود)
  • جرأت بسیار (زندگی شجاعانه)
  • با اقتدار برخواستن
  • شجاعت در برهوت
  • شهامت رهبری (رهبری دلیرانه)

کتاب موهبت کامل نبودن

کتاب موهبت کامل نبودن به صورت تخصصی به پذیرش خودمان با تمام نقص‌ها و رها کردن خودِ آرمانی می‌پردازد؛ و البته تاکید می‌کند که برای این کار باید شجاعانه با خود روبرو شویم و سپس سعی کنیم نسبت به آنچه هستیم، مهربان و با عطوفت باشیم.

اما منظور از خود آرمانی چیست؟

بسیاری از ما چه در زندگی شخصی و چه در زندگی اجتماعی، با بی‌رحمی با خود و دیگران برخورد می‌کنیم و حتی در صورت کنترل رفتار، در ذهنمان مدام به قضاوت می‌پردازیم؛ که بخش زیادی از این افکار یا رفتار از ویژگی «کمال‌گرایی» نشات می‌گیرند. کمال‌گرایی باعث می‌شود که ما بخواهیم در همه چیز بهترین باشیم، بهترین را بدست آوریم، بهترین رفتار و بازخورد را از هر موضوعی دریافت کنیم و…  حال از آنجایی که در زندگی واقعی احتمال چنین شرایطی بسیار ضعیف است، بنابراین مدام شکست می‌خوریم، ناامید می‌شویم و در نهایت یاس و سرخوردگی بر ذهن و روحمان چیره می‌شود.

البته کمال‌گرایی به خودی‌خود بد نیست و می‌تواند موجب پیشرفت و بهتر شدن در هر زمینه‌ای شود؛ اما مشکل ما افراط در آن است؛ و با اینکه می‌دانیم نمی‌توان در تمامی ابعاد زندگی بهترین بود و بهترین را دریافت کرد، باز هم چنین انتظاری داریم! پس ناامید شدن در این شرایط یک اتفاق بدیهی است.

کمال‌گرایی افراطی دقیقا همان ویژگی است که باعث می‌شود ما در ذهنمان یک «خود آرمانی» پدید بیاوریم و با توجه به فاصله‌ای که از آن داریم، مدام حسرت بخوریم و البته حالت بدتر آن زمانی است که به آنچه از خود انتظار داریم، تظاهر می‌کنیم! و در این شرایط است که ما در مسیر مخالف «پذیرش» قرار داریم و دقیقا در حال عدم پذیرش و انکار خود هستیم؛ شاید این همان جایی است که کتاب موهبت کامل نبودن به کمکمان می‌آید.

برنی براون در کتاب موهبت کامل نبودن، زندگی را به سفری تشبیه می‌کند که ما برای طی کردن مسیر آن، باید خود را مجهز کنیم و به اصطلاح توشه راه داشته باشیم؛ از نظر براون «شجاعت، شفقت و پیوند» توشه‌های راه هستند که عشق‌ورزی، پذیرش، محبت، صلح‌طلبی را به دنبال دارند و به عبارتی مسیر را برای ما هموار می‌کنند.

حتما با خودتان می‌گویی که چطور می‌توان سه ویژگی شجاعت، شفقت و پیوند را در خود پرورش داد؟

همانطور که در قبل گفتیم براون با شعار دادن به شدت مخالف است و زمانی که موضوعی را بیان می‌کند، راه‌کارهای رسیدن به آن را نیز شرح می‌دهد و در راه رسیدن به هدف، مخاطب را یاری می‌کند. کتاب موهبت کامل نبودن هم از این قاعده مستثنی نیست و براون با ارائه 10 راهکار به همراه تمارین مربوط به هر کدام، زمینه دستیابی به توشه‌‎های راه (شجاعت، شفقت و پیوند) را برای مخاطبان خود فراهم می‌کند؛ این ده ویژگی عبارتند از:

  • پرورش اصالت
  • پرورش شفقت به خود
  • پرورش روحیه تاب‌آوری
  • پروش شادی و شکرگزاری
  • پرورش شهود و ایمان
  • پرورش خلاقیت
  • پرورش بازی و استراحت
  • پرورش آرامش و سکون
  • پرورش کار معنادار
  • پرورش خنده، شادی و آواز

بررسی راهکارهای کتاب موهبت کامل نبودن

برای درک آنچه براون در کتاب «موهبت کامل نبودن» می‌گوید و بکارگیری راه‌کارهای ارائه شده، قطعا مطالعه کتاب بهترین گزینه است؛ اما برای آشنایی بیشتر با 10 ویژگی ذکر شده در بالا، در ادامه به ارائه مختصری از مفهوم هر کدام می‌پردازیم.

  • پرورش اصالت: «اصالت» در حقیقت یک شیوه زندگی است که در آن مهم‌ترین کاری که فرد انجام می‌دهد، «رها کردن فکر دیگران» است که منجر به پذیرش خود می‌شود. در اینجا منظور از «فکر دیگران» مشغول شدن به زندگی آنها نیست؛ بلکه حالتی مدنظر است که ما برای ارائه بهترین نسخه از خودمان و خوب به نظر آمدن، دست به تظاهر بزنیم و از خود واقعیمان فاصله بگیریم. این کار به نوعی در الویت قرار دادن طرز فکر دیگران، نسبت به آنچه که هستیم به حساب می‌آید. بنابراین قدم نخست، بروز رفتارهای حقیقی و پذیرش آنچه که هستیم یا همان «پرورش اصالت» است.
  • پرورش شفقت به خود: این ویژگی همانطور که از نام آن پیداست به موضوع مهربانی با خود و عدم قضاوت اشاره دارد. پرورش این ویژگی باعث می‌شود به جای سرزنش خود و منزوی شدن، آنچه که هستیم را بپذیریم و از خود خشمگین نباشیم.
  • پرورش روحیه تاب‌آوری: تاب‌آوری یعنی توانایی مقابله با ناملایمات؛ این ویژگی در نهایت زمینه را برای بالندگی افراد فراهم می‌کند. اما در گام‌های نخست، قبول اینکه مسئله‌ای وجود دارد و ما از پس حل کردن آن به خوبی برنمی‌آییم، از این موضوع خجالت نمی‌کشیم و می‌توانیم درخواست کمک کنیم؛ نوعی پذیرش است که در کتاب موهبت کامل نبودن بر روی آن تاکید شده است.
  • پرورش شادی و شکرگزاری: در این بخش شما باید ابتدا درک کنید که شادی و خوشحالی با یکدیگر تفاوت دارند. خوشحالی می‌تواند ناشی از یک اتفاق خوب مثل خرید ماشین جدید و… باشد؛ اما شادی حسی درونی است که با تمرین می‌توان به آن دست یافت و البته با عوامل بیرونی مخدوش نمی‌شود.

شکرگزاری و قدرشناسی از مفاهیم دیگری هستند که در ادامه دستیابی به شادی مطرح می‌شوند؛ و بزرگترین دست‌آورد این ویژگی‌ها، آرامشی است که برای فرد به ارمغان می‌آورد.

  • پرورش شهود و ایمان: شهود یکی از ویژگی‌هایی است که در کتب متعددی به آن پرداخته شده است و در مقابل ذهن استدلالی ما قرار دارد. البته استدلال کردن هیچ‌گاه به صورت کامل رد نمی‌شود؛ اما در جایگاهی که باعث قضاوت و عدم درک شود، ویژگی منفی به حساب می‌آید؛ و در مقابل آن همواره می‌بینیم که انسان‌های شهودی از آرامش درونی خاصی برخوردار هستند و اتفاقا کارهایشان به خوبی پیش می‌رود. از «تقویت شهود» به عنوان یکی از گام‌های «پذیرش»، در کتاب موهبت کامل نبودن یاد شده است.
  • پرورش خلاقیت: صحبت درباره این ویژگی بسیار گسترده است و زیرمجموعه‌های فراوانی را شامل می‌شود. «خلاقیت» بحثی است که در حوزه کسب‌وکار، تربیت فرزند، آموزش و… مطرح می‌شود؛ اما در مورد کاربرد خلاقیت در «پذیرش خود» تنها به این نکته می‌پردازیم که به جای پیروی از الگوهای تکراری که تنها موجب ناراحتی و سرزنش و قضاوت می‌شود، سعی کنید با دیدگاهی جدید و فکری نو به موضوع نگریسته و آن را درک کنید؛ قطعا نتیجه برایتان متفاوت خواهد بود.
  • پرورش بازی و استراحت: منظور از «بازی» کاری است که از تمایلات درونی ما برخواسته و انجام آن موجب شادی و رضایت درونی می‌شود. البته در کتاب موهبت کامل نبودن به تفصیل به این موضوع و بحث عدم آسیب‌رسانی و موضوع استراحت پرداخته شده است که توضیح کامل آن در این مقال نمی‌گنجد.
  • پرورش آرامش و سکون: این ویژگی توسط اساتید حوزه‌های مختلف مثل یوگا، عرفان کیهانی و… مطرح شده است؛ و به عبارتی از هشیاری و درک موقعیت نشات می‌گیرد. البته این موضوع با کنترل خشم و درون‌ریزی تفاوت دارد و در این تمرین ما می‌آموزیم که چطور در زمان تنش و موقعیت‌های پراسترس، ذهن خود را آرام نگه داریم و از بروز واکنش‌های هیجانی بپرهیزیم.
  • پرورش کار معنادار: انجام دادن کاری که آن را دوست دارید و به عبارتی روح شما را اشباع می‌کند. این کار برای یک نفر خیاطی است، برای دیگری ورزش و برای فرد دیگری موسیقی؛ مهم کاری است که برای شما معنا و مفهوم خاصی داشته باشد و خود واقعیتان در آن بروز کند.
  • پرورش خنده، شادی و آواز: حتما شنیده‌اید که «خنده بر هر درد بی‌درمان دواست»؛ بسیاری از پژوهشگران حوزه روان‌شناسی بر حقیقی بودن این ویژگی باور دارند و خنده، شادی و آواز را در پخش انرژی مثبت و بهبود روحیه موثر می‌دانند.

سخن آخر

خودشناسی، کار کردن بر روی ذهن و روان از مباحثی است که از حدود دهه 70 میلادی در ابعاد گسترده مطرح شد و کتب، مقالات، ویدئوها و دوره‌های آموزشی فراوانی برای آن وجود دارد. ذکر این موضوع که کدامیک مفید و کدام بیشتر جنبه تبلیغاتی دارند، کار چندان راحتی نست، چراکه همواره افرادی مدعی دریافت بازخورد مثبت از آن روش یا کتاب هستند.

اما با توجه به آمار فروش کتاب‌های برنی براون، می‌توان ادعا کرد که تحقیقات و روش‌های او کاربردی و مفید بوده‌اند؛ به طوری که کتاب «موهبت کامل نبودن» به زبان‌های مختلفی ترجمه شده است و از سراسر جهان طرفدار دارد. به هر حال اگر شما هم به مفاهیم خوشناسی علاقه‌مند هستید، کتاب موهبت کامل نبودن یکی از بهترین گزینه‌های پیش رو است که با بیان شیوا و ساده، مخاطب را به انجام چالشی شیرین وادار می‌کند.