همان‌طور که می‌دانید زمانی که یک‌ شرکت در بازار بورس وارد می‌شود، درصدی از سهام آن به‌عنوان سهام شناور برای معاملات در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرد تا با خرید آن، درصدی از مالکیت آن شرکت را بدست آورده و در سود آن شریک‌ شوند. یکی از مزایای عالیِ بازار اوراق بهادار بورس؛ حق تقدم مالکان جدید و قدیمی شرکت نام دارد که موضوع اصلی همین مقاله است. اگر شما یک سهام‌دار هستید یا می‌خواهید سرمایه‌گذاری خود را به‌صورت حرفه‌ای آغاز کنید، این مطلب برای شماست تا با حق تقدم‌ آشنا شده و موارد وابسته به آن را بررسی کنید.

حق تقدم سهام در چند جمله

قانونی در تجارت وجود دارد که می‌گوید؛ سهام‌داران قدیمیِ یک شرکت، نسبت به سرمایه‌‌گذاران جدیدی که قصد خرید سهامی از آن شرکت را دارند، دارای حق تقدم بوده و در شرایطی مثل افزایش سرمایه، می‌توانند جلوتر اقدام‌ به خرید سهام متناسب با حق خود بکنند.

برای درک هرچه بهتر فردی را تصور کنید که چند سهام در چند شرکت مختلف دارد، یکی از این شرکت‌ها به میزان ۱۰ درصد سرمایه خود را به دلایلی افزایش می‌دهد که به نسبت‌ همان تعداد، سهام آن نیز بیشتر می‌شود، زیرا همان‌طور که می‌دانید؛ با افزایش سرمایه، تعداد سهام‌ نیز افزایش می‌یابد که افزایش سهام، میزان مالکیت افراد را در شرکت کاهش می‌دهد. نه این‌که ارزش آن سهام کم شود بلکه بیشتر نیز می‌شود زیرا شرکت افزایش سرمایه داده است، اما در عین حال مالکیت آن تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

حال فردی که در آن شرکت دارای سهام بوده، قصد دارد میزان مالکیت خود را علاوه بر افزایش ارزش سهام حفظ کند. در این‌جا قانونی به نام حق تقدم به میان می‌آید که به او اجازه می‌دهد قبل از این‌که سرمایه‌گذاران جدید بخواهند سهام جدید را خریداری کنند، او تعدادی سهام خریداری کرده و میزان مالکیت خود را حفظ کند. اما چگونه و جزئیات این ماجرا چیست؟

برای پاسخ به این پرسش بیایید قدم‌ به قدم موارد مربوط به این امر را بررسی کنیم تا به جوابی کامل و عالی برسیم.

در این صورت چگونه حق تقدم بگیریم؟

اگر شرکتی که در آن سهام دارید، مجمع بورسی‌ای را که گاه به‌صورت فوق‌العاده یا… برگذار کرده و افزایش سرمایه را به تصویب برساند، با تصمیم هیئت مدیره این اتفاق را در نشریه‌هایی مثل روزنامه‌ که پر مخاطب هستند به عنوان آگهی منتشر‌ کرده و همچنین فرمی برای سهام‌داران فعلی ارسال می‌کنند تا با تکمیل آن و واریز وجه برای خرید سهام‌ جدید بتوانند از حق تقدم ‌خود استفاده کنند.

استفاده از حق تقدم سهم

فرم مذکور به‌صورت نامه به آدرس پستی یا به‌صورت ایمیلِ قابل پرینت برای شخص ارسال می‌شود و سهام‌دار می‌تواند با استفاده از فرمولی که در ادامه می‌آوریم، میزان حق تقدم‌ خود را محاسبه کرده و در آن درج کند، سپس مبلغ سهام قابل خریداری را مثلا اگر ۲۰۰ سهم باید خریداری کند به میزان ۲۰،۰۰۰ تومان به شماره حساب واریز کرده و نامه را به‌عنوان جوابیه ارسال کند تا به درخواست وی رسیدگی گردد. لازم به ذکر است که شرکت مهلتی بین ۲ الی ۴ ماهه برای پاسخ‌دهیِ سهام‌دار به نامه مقرر می‌کند.

اساساً به‌دلیل تعداد زیاد سهام‌دار فعلی، ممکن است پروسه خرید سهام‌های جدید با روند ۶ الی ۸ ماهه به‌طول بی‌انجامد اما پس از رسیدگی به درخواست وی سهام‌دار می‌تواند وضعیت سهام‌های خود را در پرتفوی خود مشاهده‌‌ کند.

همان‌طور که گفتیم، عموماً شرکتی که اقدام به افزایش سرمایه می‌کند، پس از چاپ آگهی و ارسال نامه، مهلتی ۲ الی ۴ ماهه را برای سهام‌دار معیین می‌کند تا فرم مندرج در نامه را تکمیل‌ کرده و ارسال کند.

در صورتی که سهام‌دار به دلایل مختلفی به علاقه‌ای به خرید سهام جدید با حق تقدم‌ خود نداشته باشد، می‌تواند با مراجعه به کارگزاری، حق تقدم خود را به‌فروش برساند. که البته در این‌ صورت فقط سود سهام را می‌فروشد. مثلا ارزش واقعی هر ‌سهم ۱۸۰ تومان باشد، ارزش اسمی سهم‌ که‌ همان ۱۰۰ تومان است از آن کسر شدن و بابت هر سهم ۸۰ تومان به سهام‌دار تعلق می‌گیرد.

در صورتی که سهام‌دار هیچ‌گونه اقدامی در این خصوص انجام‌ ندهد، حق تقدم ‌وی «استفادن نشده» نام‌ می‌گیرد که شرکت پس از مهلت مقرر، آن‌ها را در بورس به‌فروش رسانده و پس از کسر کارمزد، سود آن را یه حساب سهام‌داران واریز می‌کند.

محاسبه‌ی حق تقدم

امری که می‌بایست در مورد خرید سهام با حق تقدم بدانیم، این است که ما چه‌ مقدار می‌توانیم از سهام جدید آن شرکت را با حق تقدم خود خریداری کنیم؟

در این‌جا فرمولی به میان می‌آید و می‌گوید؛ اگر شرکتی قصد دارد، مثلا سرمایـه خود را ۲۰ درصـد افزایش دهد و از ۱۰ میلیارد تومان، به ۱۲ میلیارد تومان برساند، باید ۲۰ میلیون سهم ۱۰۰ تومانی منتشر کند زیرا ارزش اسمیِ هر سهم در بازار بورس درحال حاظر ۱۰۰ تومان است، حال به فرمول ریاضی آن نگاهی بیاندازید؛

2،000،000،000=100×20،000،000

این فرمول می‌گوید؛ اگر سرمایه یا ارزش، ۲ میلیارد تومان افزایش پیدا کند که می‌شود دقیقا ۲۰ درصدِ یک شرکتِ ۱۰ میلیارد تومانی، مساوی است با ۲۰ میلیون سهام‌ ۱۰۰ تومانی.

یا به بیانی دیگر؛ اگر شرکت بخواهد ۲۰ میلیون سهام ۱۰۰ تومانی روانه بازار کند، حال به دلایلی مثل افزایش تقاضا یا… باید ۲ میلیارد تومان به سرمایه اضافه کند.

طبیعتا در این حالت؛ بعضی از سهام‌داران فعلی شرکت، دوست دارند که مالکیت خود را از نظر اندازه‌ای نیز حفظ کنند پس برای خرید سهام جدید شرکت نیز حق تقدم دارند و می‌توانند به میزان ۲۰ درصد «مقداری که سرمایه افزایش داده شده» از تعداد سهام موجود خود یعنی متناسب با درصد افزایش سرمایه شرکت سهام جدید با قیمت اسمیِ ۱۰۰ تومان بخرند.

مثلا اگر آقای A با ۱۰۰۰ سهم در شرکتی که ۲۰ درصد افزایش سرمایه داشته، بخواهد سهامی با حق تقدم‌اش‌ بخرد، می‌تواند ۲۰۰ سهام دیگر داشته باشد چون ۲۰۰ دقیقاً ۲۰ درصد از تعداد سهام‌ خودش است.

حال جالب است بدانید اگر شرکت شما به‌دلیل خاصی مثل افزایش تقاضا اقدام به افزایش سهم کند، ممکن است ارزش هر سهم شما مقداری بیشتر از حالت عادی مثلا بجای ۱۰۰ تومان ۱۸۰ تومن باشد، یعنی اگر با حق تقدم ‌خود ۲۰۰ سهم با ارزش اسمیِ ۱۰۰ تومان بتوانید بخرید، از هر کدام ۸۰ تومان سود می‌کنید که این به‌شدت جذاب است.

خریداران حق تقدم

اساساً سرمایه‌گذارانی که اقدام‌ به خرید حق تقدم‌ یا همان برگه گواهی حق تقدم می‌کنند، صاحب اوراق بهاداری هستند که می‌تواند در میان مدت یا حتی کوتاه مدت به آن‌ها سود برساند اما به دلیل دامنه نوسان ۲۰ درصدیِ گواهی‌های حق تقدم، ریسک بالایی نسبت به سهام شرکت داشته و ممکن است در یک‌ روز ۱۰ درصد نزول یا ۲۰ درصد صعود را تجربه کند.

حق تقدم چیست

لازم به ذکر است حق تقدم با «حجم مبنا» هیچ‌گونه ارتباطی ندارد که این به محبوبیت آن اضافه می‌کند ولی به طور‌ کلی این به روش و استراژیِ سهام‌دار بستگی دارد که چه موقع این اوراق را خریداری کرده و‌چه موقع آن‌ها را به فروش برساند.

سوالات متداول

  • چگونه آدرس یا ایمیل‌ خود را برای ارسال گواهی به شرکت بدهیم؟

هنگامی که مجمعی برگذار شود، و شما در آن شرکت کنید، می‌توانید با ارائه‌ی آدرس، فکس یا ایمیل به شرکت، اطلاعات خود را تکمیل‌ کنید.

  • اگر اطلاعات خود را ارائه نداده باشیم یا در مجامع شرکت نکرده باشیم چه خواهد شد؟

حضور سهام‌دار در هیچ یک از مجامع بورسیِ شرکت‌ها لازم و ضروری نیست و اگه در مجمع حضور نداشته باشید، همچنان حق تقدم ها به «پرتفوی» شما اضافه خواهد شد.

  • اگر حق تقدمی به‌ پرتفوی ما اضافه نشد چه‌کاری انجام دهیم؟

در این صورت ابتدا مطعن شوید که افزایش سرمایه صورت گرفته و سپس با شرکت تماس بگیرید.

  • نماد چیست؟

زمانی که شرکت افزایش سرمایه را صورت داد، نمادی در بازار برای آن شرکت باز می‌شود تا سهام‌داران قادر باشند به وسیله آن نماد، حق تقدم‌های خود را به فروش برسانند.

  • آیا نماد حق تقدم سهام همیشه قابل خرید و فروش است؟

خیر، نماد حق تقدم یک شرکت بورسی فقط در مدت زمان از پیش تعیین شده ای «حدود ۶۰ روز» قابل خرید و فروش خواهد بود و سپس بسته خواهد شد.

  • معنی ح در انتهای نماد چیست؟

ح خلاصه شده‌ی همان حق تقدم است که برای شناسایی نوع سهام درج‌ می‌شود. بنابراین مراقب باشید تا حق تقدم‌ را اشتباهاً به‌جای سهام خریداری نکنید!

جالب است بدانید همه‌ی افراد حتی کسانی که سهامی تا به‌ حال نخریده‌اند نیز می‌توانند با حق تقدم وارد بورس شده و سهام‌داران فعلی نیز حق تقدم ‌خود را افزایش دهند.

  • افزایش سرمایه از محل آورده و سود انباشته چه تفاوتی با هم دارند؟

منظور از افزایش سرمایه از محل آورده، همان افزایش سرمایه‌ای است که به سهام‌داران شرکت به‌‌ عنوان حق تقدم تعلق می‌گیرد. پس از افزایش سرمایه از محل آورده، به سهام‌داران شرکت «بسته به میزان افزایش سرمایه» تعدادی حق تقدم تعلق می‌گیرد که می‌توانند آن‌ها را فروخته و یا به ازای هر حق تقدم، ۱۰۰ تومان به شماره حساب شرکت واریز کنند تا حق تقدم‌ها تبدیل به سهم شود.

در موضوع افزایش سرمایه از محل سود انباشته، سهام‌دار شرکت چیزی پرداخت نمی‌کند ولی «بسته به میزان افزایش سرمایه» تعدادی سهام به پرتفوی سهام‌دار اضافه می‌شود.

سخن آخر

از مطالعه‌ی شما سپاس‌گذاریم، در این مقاله سعی شد ریز و درشتِ قانون حق تقدم سهم در تجارت بازار بورس را بررسی کرده و نکات پنهان آن در اختیارتان قرار دهیم. در نظر داشته باشید؛ استفاده از حق تقدم، با روش‌های ذکر شده در این مطلب، بدون داشتن اطلاعات و تحلیل درست؛ امری ریسک پذیر است و می‌بایست در این زمینه سنجیده رفتار کرد.