یکی از مهمترین بخش‌های یک مطالعه فعال، یادداشت برداری است. اگر یادداشت برداری درست و اصولی باشد میزان یادگیری ما چندین برابر می‌شود. بیشتر افراد آموزش صحیحی در زمینه یادداشت برداری ندیده‌اند. به همین دلیل ما در این مقاله به شرح و بررسی انواع یادداشت برداری و بهترین نوع یادداشت برداری می‌پردازیم و نکات لازم را در این زمینه برای شما بازگو می‌کنیم. با ما همراه باشید.

برای چه یادداشت برداری می‌کنیم؟

اکثر افراد هنگام مطالعه یادداشت برداری می‌کنند اما از این نکته غافلند که یادداشت برداری نادرست دقیقا مانند این است که اصلا یادداشتی برنداشته‌اند. به چهار دلیل زیر لازم است که در هنگام مطالعه یادداشت برداری کنیم:

  • یادداشت برداری به دقیق خوانی و درک عمیق‌تر مطلب کمک می‌کند.
  • با این کار حجم و زمان مرور مطالب کمتر می‌شود و امکان مرورهای چند باره به شکلی سریع فراهم می‌شود.
  • اگر به شیوه‌ای صحیح انجام شود، مرور مطلب بهتر و مؤثرتر از خود آن خواهد بود.
  • این امکان را فراهم می‌کند که تمام مطالب و مباحث مرتبط اما پراکنده را در یک جا جمع‌‌آوری کنیم و از پراکنده‌خوانی جلوگیری می‌کند.

تنها ابزاری که برای یادداشت برداری نیاز داریم یک دفترچه یادداشت است. دقت کنید که به مرور زمان حجم یادداشت‌های شما بالا می‌رود پس بهتر است که از خلاصه‌‌نویسی در برگه‌های پراکنده و بدون صحافی خودداری کنید چرا که این کار باعث پراکندگی مطالب و یادداشت‌های شما می‌شود. گفتنی است که بهترین نوع یادداشت برداری نوشتن و برداشت نکات کلیدی‌‌ هر مطلب و ثبت آن در دفترچه‌‌های جداگانه است.

طبق آمار هر کتاب به طور متوسط تنها 15 درصد مطلب مفید برای یادگیری دارد و 85 درصد بقیه کتاب مطالب یا توضیحات اضافی است. در نتیجه ما به عنوان خواننده و یادداشت بردار باید روی آن 15 درصد تمرکز کنیم و از آن‌ها نت برداریم. این 15 درصد همان مطالب مفید و کلیدی هستند.

اگر جزو کسانی هستید که هر خط متن را مهم تلقی می‌کنید و همه را یادداشت می‌کنید بهتر است کلا یادداشت برداری نکنید؛ زیرا این کار فایده‌ای برای شما ندارد. همچنین توجه کنید که یادداشت شما باید یادآور پاراگراف‌ها باشد. یعنی شما متن را می‌خوانید و برآورد خود را از آن می‌نویسید و نوشتن عین متن به عنوان یادداشت برداری کار بیهوده‌ای است. متن را بخوانید و آنچه را که پاراگراف و متن قصد انتقال آن را دارد برای یادآوری آتی خود یادداشت کنید. 

انواع یادداشت برداری کدامند؟

برای یادداشت برداری روش‌های مختلفی وجود دارد که هر کدام به طریقی می‌تواند نیاز شما را برطرف کند. در ادامه انواع مختلف یادداشت برداری را به شما معرفی می‌کنیم.

بهترین نوع یادداشت برداری چیست؟

  • یادداشت‌ برداری کرنل

در سال 1950، والتر پارک در دانشگاه کرنل مدلی از یادداشت برداری را به جهانیان معرفی کرد که به یادداشت برداری کرنل معروف شد. این روش یکی از پرکاربردترین و کارآمدترین روش‌های یادداشت برداری است. در این روش افراد مطالب آموزشی را به صورت کاملا اصولی تحلیل، جمع‌بندی، یادداشت برداری و در نهایت بازنگری می‌کنند.

اما روش کار در یادداشت برداری کرنل به این صورت است که یک برگه بزرگ را به سه قسمت بخش می‌کنیم. 1. نکات مهم 2. کلمات کلیدی 3. پرسش‌ها و خلاصه دسته‌بندی و در هر قسمت مطالب مرتبط با آن را می‌نویسیم.

لازم به ذکر است که روش کرنل یکی از روش‌های یادداشت‌برداری است که کمک می‌کند به نکات مهم مطلب واقف شویم و برای افرادی مناسب است که علاقه‌ای به حفظ کردن خط به خط مطالب ندارند و بیشتر به دنبال فهم عمیق اطلاعات هستند.

  • طبقه‌بندی رئوس مطالب

یکی از رایج‌ترین تکنیک‌هایی که افراد برای یادداشت برداری مفاهیم و مطالب خود استفاده می‌کنند یادداشت برداری بر اساس طبقه‌بندی رئوس مطالب است که به آن اوت لاین (Outline) کردن نیز گفته می‌شود. این روش بیشتر در کشورهای غربی مورد استفاده قرار می‌گیرد و قدمتی صدساله دارد. در زبان فارسی یادداشت‌ برداری به روش طبقه‌بندی رئوس مطالب به کمک نمودار درختی انجام می‌شود.

برای اوت لاین کردن لازم است از جامع‌ترین بخش شروع کنیم و به مرور با دسته‌بندی‌های بیشتر بر جزئیات آن اضافه کنیم. مطالب در این روش کاملا دسته‌بندی و سازمان‌دهی شده هستند. مرور کردن مطالب در آن بسیار راحت است. البته چنانچه زمان کافی نداشته باشیم، استفاده از این روش بسیار دشوار خواهد بود. از عیوب این روش این است که در آن قادر به دسته‌بندی زمانی مطالب نیستیم.

  • جدول‌بندی

از قدیمی‌ترین روش‌های یادداشت برداری جدول‌‌بندی است. این روش به سازماندهی اطلاعات بسیار کمک و از تکرار اطلاعات و زیاده‌نویسی جلوگیری می‌کند. اصول استفاده از جدول‌بندی  به شرح زیر است:

چند ستون رسم کنید و برای آن‌ها عنوان بگذارید. تعداد ستون‌ها ارتباط مستقیمی با موضوع یادداشت برداری شما دارد. کلمات کلیدی مطلب را در هر ستون به صورت خلاصه بنویسید. این روش کمک می‌کند تا در زمان مرور اطلاعات، سرعت بیشتری در یادآوری و جمع‌بندی داشته باشید.

باید گفت این روش معایبی نیز دارد از جمله این که هنگام یادداشت برداری از یک سخنرانی، شما باید قبل از شروع صحبت‌های گوینده، جدول را آماده و عناوین هر ستون را مشخص کنید و اگر ندانید گوینده درباره چه مسئله‌ای قصد صحبت کردن دارد، این کار غیرممکن است. برای حل این مشکل، توصیه می‌کنیم یک برگ کاغذ سفید نیز همراه داشته باشید تا بتوانید اطلاعاتی را که برای‌شان هیچ ستون مشخصی ندارید، در آن یادداشت کنید.

  • ترسیم نقشه ذهنی

افرادی که حافظه بصری و دیداری خوبی دارند و می‌توانند هر آنچه که می‌بینند را سریع به خاطر بسپارند در واقع دارای نقشه‌ی ذهنی قوی برای ترسیم امور هستند. با الگوبرداری از این افراد نوعی از یادداشت برداری به نام ترسیم نقشه ذهنی شکل گرفت. در این روش یادداشت برداری، با ترسیم یک تصویر ذهنی از نکات مختلف یک مفهوم رو به رو هستیم.

 نقشه ذهنی برای یادداشت‌برداری از منابعی با حجم اطلاعاتی زیاد، مورد مناسبی نیست. زمانی که به روش ترسیم نقشه ذهنی یادداشت برداری می‌کنید باید منبع اصلی یادداشت‌هایتان‌ در دسترس باشد تا برای مطالعه بیشتر به راحتی بتوانید به منبع اصلی رجوع کنید.

  • حاشیه نویسی

یکی دیگر از راه‌های نت برداری، حاشیه نویسی است. معمولا دانش‌آموزان و دانشجویان در طول کلاس نکاتی که معلم یا استاد اضافه بر کتاب عنوان می‌کنند را در حاشیه کتاب می‌نویسند. این نکات معمولا کلمات و جملات کلیدی هستند که فرد را به یاد مفهوم مورد نظرش می‌اندازند.

  • هایلایت کردن

یکی دیگر از رایج‌ترین روش‌های یادداشت برداری، هایلایت کردن است. در این روش ما با یک ماژیک روی مطالب مهم خط می‌کشیم و به نوعی آن‌ها را علامت‌گذاری می‌کنیم تا در آینده و هنگام مرور کردن مطالب راحت‌تر بتوانیم نکات مهم را پیدا کنیم. مزیت این روش نسبت به دیگر روش‌ها، راحت و ساده بودن آن است و عیب آن این است که کلمات اضافی نیز در این روش حذف نمی‌شوند و در صورت طولانی بودن نکته، هنگام مطالعه به مشکل برمی‌خوریم.

سخن آخر

در این مقاله با فلسفه یادداشت برداری آشنا شدیم و فهمیدیم که چرا باید یادداشت برداری کنیم. سپس انواع روش‌های یادداشت ‌برداری را نام بردیم؛ مانند یادداشت برداری کرنل، جدول‌بندی، طبقه‌بندی رئوس مطالب، حاشیه ‌نویسی، ترسیم نقشه ذهنی، هایلایت کردن و … . با دانستن این روش‌ها می‌توانیم بهترین نوع یادداشت برداری را از میان گزینه‌های موجود انتخاب کنیم. لازم به ذکر است هر کدام از روش‌های عنوان شده طرفداران خود را دارند و لازم است بنا به روحیه و علاقه خود، یکی از روش‌ها را انتخاب کنید. یادداشت برداری در ذهن آگاهی نیز تاثیر بسزایی دارد؛ چرا که شما می‌توانید با یادداشت برداری برای هشدارهای ذهن آگاهی خود استفاده کنید.