ما در موقعیت‌های مختلف، واکنش‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهیم. در هنگام بروز گرفتاری و مشکلات معمولاً به غم و اندوه دچار می‌شویم و یاس و ناامیدی وجودمان را فرا می‌گیرد. برای بازگشت به مسیر تعادل در زندگی پس از وقوع فاجعه، محتاج به تاب‌آوری هستیم. اما تاب آوری چیست؟

در واقع تاب‌آوری یک مفهوم روان شناختی است که می‌گوید افراد چگونه در موقعیت‌های غیرمنتظره می‌توانند قدرت تحمل و سازگاری خود را بالا ببرند. در این مقاله قصد داریم با مفهوم تاب‌آوری آشنا شده و راهکارهای افزایش تاب‌ آوری در بحران‌های زندگی را توضیح دهیم.

تاب‌آوری چیست؟

به گفته روانشناسان انسان قابلیت سازگاری و غلبه بر مشکلات و خطرات را به صورت بالفطره در وجود خود دارد؛ که به این قابلیت تحمل، تاب‌آوری می‌گویند. به عبارتی، بعد از بروز مصیبت‌های ویران‌‌کننده انسان توان بازسازی خود را دارد. ظرفیت این تحمل و بازسازی در افراد متفاوت اما قابل افزایش است.

 افزایش و ارتقاء تاب‌آوری باعث رشد فرد و دست یافتن به مهارت خود مدیریتی می‌شود. توانمندی انسان پس از گذراندن بحران‌ها بیشتر شده و باورش به توانایی خود افزایش پیدا می‌کند. به تعبیری با تاب‌آوری اعتماد به نفس شخص بالا رفته، به این باور می‌رسد که در هنگام بروز سختی بعدی راه مبارزه را یافته است.

احساس هویت و کارآمدی، توانایی در تصمیم‌گیری، هدف‌گذاری و باور به آینده از مهم‌ترین نتایج تاب‌آوری است. علاوه بر این حفظ سلامت روانی در هنگام بروز ناملایمات زندگی و شغلی دیگر ثمره تاب‌آوری است. با افزایش تاب‌آوری هم می‌توان جلوی آسیب به خود را گرفت و هم از موقعیت‌های حساس زندگی برای شکوفایی و رشد شخصیت خود استفاده کرد.

افراد تاب‌آور چه ویژگی‌هایی دارند؟

ممکن است بپرسید یک فرد تاب‌آور چه ویژگی‌هایی دارد؟ باید گفت فرد تاب آور، به گونه‌ای دیگر شرایط را استدلال می‌کند و نحوه نگرش متفاوتی در مواجهه با وقایع دارد. موقعیتی که دیگران آن را تهدید می‌بینند یک تاب‌آور فرصت می‌داند و در سختی‌ها به جای اضطراب به توانایی‌های خود تکیه کرده و سعی می‌کند موفقیت را تجربه کند. در زیر به گوشه‌ایی از ویژگی‌های افراد تاب‌آور اشاره می‌کنیم.

افراد تاب‌آور، نسبت به احساس‌ها و هیجان‌های خود شناخت دارند و آگاهانه در برابر هر گونه اتفاق آنها را مدیریت می‌کنند.

  • احساس همدلی و درک اطرافیان‌شان را دارند.

 افراد تاب‌آور بر خود و نزدیکان‌شان تأثیر مثبتی می‌گذارند و به همین دلیل دارای محبوبیت اجتماعی هستند. آن ها توانایی برقراری روابط توام با احترام را دارند.

  • مسئولیت ‌پذیر هستند.

تاب‌آورها خود را مسئول تمام زندگی خود می‌دانند. تقصیرها را بر گردن دیگران نمی‌اندازند و عادت به سرزنش دیگران ندارند. آن ها باور دارند که همواره شاهد بازتاب اعمال خودشان بر زندگی هستند.

  • قوه تشخیص و حل مسئله دارند.

این افراد می‌توانند با پیدا کردن راه حل درست در مواقع بحرانی، بر پیش‌آمدهای آینده تأثیر مثبت بگذارند. مسلط به مهارت‌های حل مسئله هستند و حتی در مواقع دشوار قدرت انعطا‌ف‌پذیری دارند.  

افراد تاب‌آور روابط عمومی بالایی دارند. سنگ صبور خوبی هستند. در شرایط سخت شوخ‌طبعی خود را فراموش نمی‌کنند. آن ها بسیاری از مهارت‌های ارتباطی مانند: مهارت‌های گفتگو و آمادگی برای گوش دادن به دیگران را دارا هستند و در مواقع بحرانی به راحتی از دیگران درخواست کمک می‌کنند.

  • احساس ارزشمندی دارند.

یک فرد تاب‌آور، هیچ‌گاه خود را فردی قربانی نمی‌داند. تصور ناتوانی و قربانی بودن، انرژی افراد را برای تاب‌آوردن کاهش می‌دهد و برعکس، شخصی که همیشه خود را فردی نجات یافته تصور می کند با همان انرژی و قدرت باور، بر شرایط دشوار فائق می‌شود. تاب‌آور برای خود و توانایی‌هایش احترام قائل است و خود را شخصی بسیار ارزشمند و موثر می‌بیند.

  • خوش بین هستند و اعتماد به نفس دارند.

افراد تاب‌آور همیشه امید به آینده دارند. آن ها در ‌حین واقع‌بینی و شناخت نقاط ضعف و قدرت خود، اعتقاد دارند که می‌توانند زندگی و آینده خود را کنترل کنند و موانع احتمالی را از سر راه پیشرفت خود بردارند. اعتماد به نفس از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که هر فردی باید آن را کسب کند. تاب‌آورها با اعتماد به نفس‌شان، در شرایط سخت و بحرانی پیروز می‌شوند.

چگونه تاب‌آوری خود را افزایش دهیم؟

تا به این‌جای مقاله، با شمردن ویژگی‌های افراد تاب‌آور، به نوعی قسمتی از شرایط تاب‌آوری را بیان کردیم. در واقع اگر می‌خواهید تاب‌آوری خود را افزایش دهید خود را به این ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری آراسته کنید. در ادامه چند شیوه کاربردی افزایش تاب‌آوری را که از سوی انجمن روانشناسی آمریکا پیشنهاد شده است، مطرح می‌کنیم. امیدواریم با رعایت این نکات تاب‌آوری خود را افزایش داده و به جرگه تاب‌آوران بپیوندید.

  1. بحران‌ها را به صورت موقعیت‌های قابل حل ببینید.

زندگی همه انسان‌ها پر از فراز و نشیب است. شرایطی که ناگزیر درگیر آن می‌شویم اما تفسیر و دیدگاه ما می‌تواند ما را از آن شرایط سخت، موفق بیرون بکشد. با برداشتن گام‌های مثبت می‌توانیم موقعیت‌های نامطلوب زندگی را تغییر دهیم. بهتر است بدانیم با بی‌قراری و بی‌تابی کارها دشوارتر می‌شود.

  1. هدف گذاری داشته باشید.

یکی از شاخص ‌های مهم در تاب‌آوری داشتن هدف در زندگی است. هنگامی‌که هدفی را دنبال می‌کنید پشت‌سرگذاشتن موانع و مشکلات موجود سر راه هدف‌تان، یک انگیزه برای ادامه مسیر می‌شود و ثمره آن تلاش و تاب‌آوری بیشتر برای رسیدن به هدف است.

  1. برای مقابله با مشکلات مهارت‌های سالم بیاموزید.

 اگر قبل از بروز مشکلات به دنبال آموختن و افزایش مهارت‌های رفتاری و کنترلی خود باشید در موقعیت بحران، شما مخزنی غنی از راهکارهای موثر دارید که بر حسب اوضاع می توانید از آن ها استفاده کنید.

  1. قدم‌های قاطعانه بردارید.

کسانی که تاب‌آوری کمی دارند در مواقع بروز مشکل منتظر می‌مانند تا مسائل خودشان حل شوند. در مقابل افراد تاب‌آور جسورانه اقدام می‌کنند تا خودشان با مسئولیت‌پذیری خود، چالش پیش‌رو را برطرف کنند.

  1. دیدگاه مثبت در خود ایجاد کنید.

باور داشته باشید که از پس حل مسائل برمی‌آیید. این کار به شما اعتماد بنفس می‌دهد و شاخص مهمی در تاب‌آوری است. در حقیقت باور و ایمان به خود، دیدگاه مثبت شما به ارزش‌های خودتان است.

  1. ارتباطات مثبت ایجاد کنید.

ایجاد دلبستگی مثبت و توسعه ارتباطات بین فردی، نشانه سلامت روان انسان است . علاوه بر آن در هنگام بروز بحران‌های زندگی روابط دوستانه و خانوادگی پشتوانه بسیار مفیدی به شمار می‌آید.

 

سخن آخر

تاب‌آوری یک مهارت است. مهارتی که به کمک آن شما در شرایط سخت و بحرانی زندگی می‌توانید سنجیده‌تر رفتار کنید و از یک موقعیت تهدید، موقعیت فرصت بسازید. تاب آوری همانند تمامی مهارت‌های دیگر، آموختنی است. در هر سن و در هر سطح دانش و فرهنگی که هستید می‌توانید این مهارت را از طریق تمرین، آموزش، تلاش، یادگیری و تجربه افزایش دهید. اگر گمان می‌کنید تاب آوری شما کم است از همین امروز با توجه به آنچه که گفته شده قدرت تاب‌آوری خود را پرورش دهید.